نگرش ها نسبت به اسپاستیسیتی در افراد همی پلژی به علت سکته مغزی (CVA)

اسپاستیسیتی چیست

 Spasticity

 

اسپاستیسیته یا اسپاستیسیتی (به انگلیسی: Spasticity) عبارت است از افزایش تون عضلانی در یک عضله و یا گروهی از عضلات که به علت ضایعه نورون حرکتی فوقانی (همانند سکته مغزی) و یا آسیب تحلیل برنده دستگاه عصبی مرکزی (مانند بیماری مالتیپل اسکلروز) اتفاق می‌افتد. در این بیماران، درجات متفاوتی از افزایش تون عضلانی وجود دارد. 

 

همچنین می توان گفت که اسپاستیسیتی عبارت است از افزایش تون عضلانی که بصورت مقاومت در برابر حرکت پسیو (غیر فعال) خودش را نشان می دهد. در اسپاستیسیتی با افزایش سرعت حرکت، مقاومت آن نیز افزایش می یابد.

 

رابطه اسپاستیسیتی و حرکات ارادی

سوالی که اینجا می تواند مطرح باشد این است که آیا اسپاستیسیتی عامل اصلی اختلال در کنترل ارادی حرکات اندام ها است یا اینکه بیمارانی که دچار ضایعه نورون حرکتی فوقانی Upper motor neuron lesion هستند، اساسا قادر به ایجاد عمل حرکتی مناسب در اندام درگیر نیستند و اسپاستیسیتی به علت آسیب نورون حرکتی فوقانی ایجاد می شود؟

 

آیا با برطرف شدن اسپاستیسیتی در اندام ها، لزوما باعث بهبود حرکات ارادی نیز می گردد با توجه به این مطلب که اسپاستیسیتی غالبا در ابتدای آسیب وجود نداشته و به تدریج ایجاد شده است (یعنی یک مشکل ثانویه است)؟ 

آیا بیماران با ضایعه نورون حرکتی فوقانی به دلیل اسپاستیسیتی قادر به ایجاد اعمال حرکتی دقیق نیستند یا از همان ابتدا در شروع حرکات ارادی و منظم مشکل دارند؟

به طورکلی روش های مختلفی جهت کاهش اسپاستیسیتی وجود دارد، ولی سوالی که مطرح کردم برای این بوده که ما دید عمیق تری نسبت به اسپاستیسیتی داشته باشیم. 

همچنین این مسئله را هم باید مدنظر قرار دهیم که بسیاری از بیماران حتی پس از گذشت چندین ماه از آسیب سیستم عصبی مرکزی، اسپاستیسیتی چندانی نشان نمی دهند.

علل اسپاستیسیتی

دو علت اصلی برای اسپاستیسیتی می توان فرض کرد که عبارتنداز:

-افزایش فعالیت آلفا موتور نورون ها

-تغییر در خصوصیات ویسکوالاستیک عضلات

 

 

رویکردها نسبت به اسپاستیسیتی در فیزیوتراپی

دو نوع نگاه نسبت به اسپاستیسیتی می تواند مطرح باشد که در درمان بیماران با ضایعه نورون حرکتی فوقانی در فیزیوتراپی مورد توجه قرار می گیرد. نگاهی که اسپاستیسیتی را یک معضل اساسی دانسته و اصول درمانی اش بر مهار اسپاستیسیتی و تسهیل حرکت استوار هست (رویکرد بوبت) درحالی که نگاه دیگر براساس شناختی است که ما امروزه از سیستم عصبی مرکزی داریم و بر پایه علم کنترل حرکت استوار است به نحوی که اسپاستیسیتی را یک مشکل اصلی نمی داند و هدفش در درمان بر ایجاد حرکات ارادی و فعالیت های عملکردی چون نشستن، ایستادن،نشستن به ایستادن، راه رفتن و کنترل این وضعیت ها استوار است. 
از دیدگاه کنترل حرکت به هنگام آسیب های نورون حرکتی فوقانی یا سندرم پیرامیدال، در عضلات و بافت های نرم تغییرات تطابقی ایجاد می شود و اسپاستیسیتی یک مشکل ثانویه درنظر گرفته می شود. در این روش، درمان اصلی بر یادگیری و بازآموزی حرکتی استوار است تا بتوان فقدان یا ضعف عملکرد فرد را جبران کرد. همچنین تغییرات تطابقی در عضلات و مفاصل را می توان با تکیه بر کشش براساس اصول علمی با هدف ایجاد انعطاف پذیری درمان کرد.

به نظر من، انجام تمرینات عملکردی باعث بهبود کنترل حرکت گردیده و خود عاملی مهم در کاهش اسپاستیسیتی است. کاربرد کشش یا استرچ های عضلانی از همان ابتدا بر طبق قواعد و اصول علمی که در فیزیوتراپی مطرح است نیز می تواند به کاهش اسپاستیسیتی کمک کند.

 

مدل کنترل حرکت بر انجام تمریناتی تاکید می کند که در ارتباط با فعالیت های روزمره است. تاکید بر فعالیت های روزمره برای بیمار هم دارای اهمیت بوده و باعث تشویق و ایجاد انگیزه و مشارکت بیشتر در تمرینات می گردد. در این روش جهت انجام فعالیت های هدفمند بیشتر از فیدبک های بینایی و کلامی استفاده می شود و بیمار در طی اعمال حرکتی توسط فیزیوتراپیست هدایت شده و تنها در زمان هایی که لازم باشد به بیمار کمک می گردد.

بنابراین اگر کمی عمیق تر به موضوع نگاه کنیم هدف بررسی این موضوع بوده که آیا اسپاستیستی یک مشکل اصلی در درمان بیماران با ضایعه نورون حرکتی فوقانی است که با برطرف شدن اولیه آن مشکلات بیماران نیز حل می شود؟ یا اینکه باید براساس اطلاعاتی که امروزه از سیستم عصبی مرکزی داریم و اصول و تجربیاتی که مبتکرین کنترل حرکت مطرح کردند و خودمان نیز تجربه می کنیم باید حرکت کنیم؟

خلاصه

بنابراین بهتر است مدل کنترل حرکت مورد توجه قرار گیرد. بیماران بهتر است در فعالیت هایی شرکت کنند که افراد سالم انجام می دهند یعنی فعالیت های عملکردی چون نشستن، ایستادن، راه رفتن و ... به جای تاکید بر حل اسپاستیسیتی در طی درمان.

 

 

همچنین بهتر است به تمرینات انعطاف پذیری و کنترل حرکت به خصوص در ستون فقرات، کمپلکس لومبوپلویک (محموعه کمری-لگنی) و مفاصل مهم چون مچ پا تاکید خاص گردد. انعطاف پذیری بخش های مهم همراه با آموزش فعالیت های عملکردی مناسب خود می تواند در کاهش اسپاستیسیتی موثر باشد. در مدل کنترل حرکت بر فعالیت های اکتیو و مشارکت بیمار تاکید می شود که نکته مهمی در درمان محسوب می شود و فقط در زمان هایی که بیمار نیاز داشته باشد به او کمک می شود. در مدل کنترل حرکت بیشتر از فیدبک های بینایی و کلامی به هنگام آموزش فعالیت های هدفمند و عملکردی استفاده می گردد.

مطالب مرتبط:

آموزش تعادل ایستادن و گیت در بیماران همی پلژی

رویکردی جدید در فیزیوتراپی (A new approach in physiotherapy)

فیزیوتراپی و کاربردهای آن

فیزیوتراپی و علم کنترل حرکت

سکته مغزی (stroke)

موضوعات فیزیوتراپی:


مقالات فیزیوتراپی 

مقالات استخوان شناسی

مقالات آناتومی اندام فوقانی

مقالات آناتومی اندام تحتانی

مقالات آناتومی ستون فقرات

مقالات حرکت شناسی (کینزیولوژی)

مقالات سیستم عضلانی-اسکلتی، بیماری ها و اختلالات مربوطه

مقالات شکستگی استخوانها و جراحی های ارتوپدی

مقالات روماتولوژی (شامل اصطلاحات،اختلالات و بیماریهای روماتیسمی و روماتیسم خارج مفصلی)

مقاله های دستگاه عصبی مرکزی و محیطی (cns & pns)

مقالات سیستم عصبی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقالات سیستم تنفسی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقاله های سیستم حسی، درد و موضوعات آن

مقالات سیستم عروقی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مروری بر آناتومی سیستم عصبی، عضلانی و اسکلتی ازطریق تصاویر 

اخبار کنگره ها و سمینارهای فیزیوتراپی 

مهمترین اخبار دکترای حرفه ای فیزیوتراپی

مطالب و موضوعات متفرقه (مقالاتی درباره فشار خون، دیابت، بیوفیزیک، رادیولوژی،فیزیولوژی و تست خون، برخی از بیماری ها و...)

مقالات ورزش و تغذیه (شامل موضوعات تحرک و فعالیت بدنی،تغذیه صحیح،چاقی،اضافه وزن،کنترل وزن و غیروه)

مقالات قلب و عروق (شامل مفاهیم، اختلالات و مقاله های آموزشی)

مقالات رادیولوژی

برخی از خلاصه مقالات فیزیوتراپی

طبقه بندی مطالب بر اساس ناحیه بدن

مقالات ستون فقرات

مقالات شانه

مقالات آرنج

مقالات مچ و انگشتان دست

مقالات لگن، مفصل هیپ و ناحیه ران

مقالات زانو

مقالات مچ پا و پا 

مقالات سیستم عصبی (cns & pns)