گیرنده های حسی

 

اهداف:

  • آشنایی با انواع گیرنده های موجود در بدن و تقسیم بندی آن ها

 

سیگنال های ورودی به سیستم عصبی به وسیله ی گیرنده های حسی تاًمین می شوند که محرک های حسی از قبیل لمس، صدا، نور، گرما،سرما،غیره را کشف می کنند.

 

گیرنده های حسی بدن را به 5 دسته تقسیم بندی می کنند که عبارتند از:

1) گیرنده های مکانیکی مثل حس های لمسی و پوستی، اجسام مایسنر، اجسام کروز، اجسام پاچینی، گیرنده های صوتی حلزونی در گوش، گیرنده های دهلیزی برا ی تعادل، گیرنده  ای فشاری در آئورت و...
2) گیرنده های حرارتی مثل گیرنده های سرما، گیرنده های گرما،
3) گیرنده های درد 
4) گیرنده های الکترومغناطیسی مثل گیرنده های بینایی
5) گیرنده های شیمیایی مثل گیرنده های شیمیایی، بویایی و...

 

 

انواع دیگر تقسیم بندی نیز برای گیرنده ها مشاهده شده است که از حوصله این طرح خارج است.

 

حس های پیکری که اطلاعات حسی را از سراسر بدن جمع آوری می کنند نیز به سه دسته تقسیم بندی می شوند:

1) حس های پیکری مکانیکی شامل حس های لمس، فشار، ارتعاش، قلقلک و حس های موضعی مثل حس وضعی استاتیک یا سکونی، حس سرعت حرکت
2) حس های حرارتی
3) حس درد
 

حس های پیکری را گاهی به حس های خارجی که مربوط به سطح بدن می شوند و حس های احشایی که مربوط به احشای بدن هستند و حس های عمقی نیز تقسیم بندی می کنند.

 

 


 
 

یکی از سوالاتی که شاید برای شما نیز پیش آمده باشد این است که چگونه دو نوع گیرنده ی حسی انواع متفاوتی از استیمولوس های (تحریک ) حسی را تشخیص می دهند؟
 

پاسخ این سوال مرتبط است با حساسیت های تفکیکی ؛ یعنی هرنوع گیرنده به یک نوع تحریک که برای آن طرح شده فوق العاده حساس است اما به انواع دیگر تحریک های حسی تقریباً به طور کامل پاسخ نمی دهد. مثلاً گیرنده های سلول های استوانه ای و مخروطی به شدت های نور پاسخ می دهند اما به سرما یا گرما پاسخ نمی دهند.

 

 

اما یک تحریک چطور سبب ایجاد تغییر در سیستم عصبی شده و آن را به واکنش وا می دارد؟

 

تمام محرک ها که توسط هر گیرنده قابل دریافت باشند اثر فوری آن ها به صورت تغییر دادن پتانسیل الکتریکی غشای گیرنده است. این تغییر پتانسیل را پتانسیل گیرنده می نامند.

 

اما این گیرنده ها به چند صورت زیر ایجاد پتانسیل گیرنده می کنند:

1) تغییر شکل مکانیکی گیرنده و باز شدن کانال های یونی
2) مالیدن یک ماده شیمیایی و باز شدن کانال های یونی
3) تغییر دادن دمای غشاء و تغییر نفوذ پذیری غشاء
4) توسط اثرات تشعشع الکترومغناطیسی از قبیل نور
 

همان طور که ملاحظه می کنید در کلیه 4 عمل فوق علت اصلی تغییر پتانسیل غشاء تغییری در نفوذ پذیری غشای گیرنده می باشد.

اما حداکثر دامنه ی بیشتر پتانسیل های حسی در حدود 100 میلی ولت است یعنی تقریباً همان حداکثر ولتاژی که در پتانسیل های عمل ثبت می شود و همان تغییر ولتاژ در هنگامی که غشاء به طور حداکثر نسبت به یون های سدیم نفوذپذیر می شود.

 

هنگامی که یک محرک حسی مداوم به گیرنده وارد می شود گیرنده در ابتدا با فرکانس بسیار زیاد ایمپالس و سپس با فرکانس های به تدریج آهسته تری به محرک پاسخ می دهد تا این که سرانجام فرکانس پتانسیل های عمل به چند عدد  و غالباً به صفر کاهش می یابد. به این پدیده تطابق یا adaptation گفته می شود.

 

مکانسیم تطابق برای هر نوع گیرنده متفاوت است. مثلاً در مورد انواع گیرنده های مکانیکی دو مکانیسم عمومی برای تطابق وجود دارد:

1) تنظیم مجدد در ساختار خود گیرنده
2) سازش الکتریکی در فیبریل عصبی انتهایی

گیرنده هایی نیز وجود دارند که به طور آهسته با  محرک تطابق پیدا می کنند و این تطابق شاید به چندین ساعت به طول بیانجامد مثل گیرنده های ماکولا در دستگاه دهلیزی گوش، گیرنده های فشاری درخت شریانی، گیرنده های شیمیایی اجسام آئورتی.

هم چنین گیرنده هایی با شدت تطابق بالا نیز کشف شده که می توان به گیرنده های پاچینی اشاره کرد که برای چند میلی سکند تطابق می یابند.

منبع: تبیان

 مطالب مرتبط:

مقاله های سیستم حسی، درد و موضوعات آن

موضوعات وبلاگ فیزیوتراپی

مقالات فیزیوتراپی 

فیزیوتراپی از نگاه کنفدراسیون جهانی فیزیوتراپی 

مقالات استخوان شناسی

مقالات آناتومی اندام فوقانی

مقالات آناتومی اندام تحتانی

مقالات آناتومی ستون فقرات

مقالات حرکت شناسی (کینزیولوژی)

مقالات سیستم عضلانی-اسکلتی، بیماری ها و اختلالات مربوطه

مقالات شکستگی استخوانها و جراحی های ارتوپدی

مقالات روماتولوژی (شامل اصطلاحات،اختلالات و بیماریهای روماتیسمی و روماتیسم خارج مفصلی)

مقاله های دستگاه عصبی مرکزی و محیطی (cns & pns)

مقالات سیستم عصبی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقالات سیستم تنفسی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقالات سیستم عروقی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مروری بر آناتومی سیستم عصبی، عضلانی و اسکلتی ازطریق تصاویر 

اخبار کنگره ها و سمینارهای فیزیوتراپی 

مهمترین اخبار دکترای حرفه ای فیزیوتراپی

مطالب و موضوعات متفرقه (مقالاتی درباره فشار خون، دیابت، بیوفیزیک، رادیولوژی،فیزیولوژی و تست خون، برخی از بیماری ها و...)

مقالات ورزش و تغذیه (شامل موضوعات تحرک و فعالیت بدنی،تغذیه صحیح،چاقی،اضافه وزن،کنترل وزن و غیروه)

مقالات قلب و عروق (شامل مفاهیم، اختلالات و مقاله های آموزشی)

کتاب جامع بهداشت عمومی 

مقالات رادیولوژی

برخی از خلاصه مقالات فیزیوتراپی

 نظام سلامت (Health system) 

طبقه بندی مطالب بر اساس ناحیه بدن

مقالات ستون فقرات

مقالات شانه

مقالات آرنج

مقالات مچ و انگشتان دست

مقالات لگن، مفصل هیپ و ناحیه ران

مقالات زانو

مقالات مچ پا و پا 

مقالات سیستم عصبی (cns & pns)