دوک عضلانی

Muscle spindle

 

مقاله دوک عضلانی که در سایت ویکی پدیا ایجاد کردم:



دوک عضلانی (به انگلیسی: Muscle spindle) بخشی در داخل عضله اسکلتی است که حاوی کپسولی از بافت همبند بوده و هر یک از آنها در ساختمان خود حاوی دو الی ده فیبر عضلانی کوچک و نازک هستند.به فیبرهای خارج دوک عضلانی،فیبرهای خارج دوکی[۱] گفته می شود و فیبرهای دوک عضلانی را،فیبرهای داخل دوکی[۲] می گویند.تعداد دوک های عضلانی در انواع عضلات بدن متفاوت است.در برخی از عضلات ممکن است تعداد آنها به چند صد عدد برسد.طول دوک های عضلانی کم بوده(مثلا یک سانتی متر یا کمتر)،بنابراین فیبرهای دوک عضلانی برخلاف فیبرهای عضله اسکلتی(فیبرهای خارج دوکی)کوچک هستند.هر دوک عضلانی در دو ناحیه انتهایی نوک تیز بوده و به اپی میوزیوم فیبرهای خارج دوکی (عضله اسکلتی)اتصال دارند.


تصاویر زیر:
 

 
 
 
 
 

 


دوک های عضلانی که در داخل عضله پخش می شوند،پیام هایی را به دستگاه عصبی انتقال می دهند که مربوط به تغییرات طول عضله و میزان سرعت این تغییرات است.هر دوک عضلانی همانند اندام وتری گلژی[۳] حاوی گیرنده های کششی عضلانی هستند که فیبرهای حسی آنها نقش مهمی در عمل کنترل حرکتی دارند.



فهرست مندرجات

۱ انواع فیبرهای دوک عضلانی 
۲ عصب دهی حسی در دوک عضلانی 
۳ عصب دهی حرکتی در دوک عضلانی 
۴ نقش دوک عضلانی در کنترل حرکت 
۵ بازتاب یا انعکاس کششی(رفلکس کششی) 
۶ پانویس 
۷ منابع 
۸ پیوند به بیرون 


انواع فیبرهای دوک عضلانی

دو نوع اصلی فیبر داخل دوکی وجود دارد:

فیبرهای با هسته های کیسه ای[۴].هسته ها در نوع فیبرهای کیسه ای،در قسمت استوایی فیبر قرار می گیرند.این فیبرها خود شامل دو نوع Bag1 و Bag2 هستند.تعداد آنها معمولا دو عدد است.طول آنها، 7 الی 8 میلی متر بوده و قطری معادل 25 میکرون دارند. 
فیبرهای با هسته های زنجیری[۵].هسته ها در این گروه،در امتداد طولی فیبر عضلانی قرار می گیرند.طول و قطر کمتری دارند و تعداد آنها معمولا پنج عدد است.طول فیبرهای داخل دوکی با هسته های زنجیری، 3 الی 4 میلی متر بوده و 10 تا 12 میکرون قطر دارند. 



عصب دهی حسی در دوک عضلانی

دو نوع عصب گیری حسی در فیبرهای دوک عضلانی تعریف می شود که عبارتند از:

پایانه اولیه[۶].این پایانه ها دارای فیبر عصبی قطور Ia بوده که سرعت جریان عصبی آن برابر با 70 الی 120 متر در ثانیه است.قطر این فیبرها به طور متوسط 17 میکرون است. 
پایانه ثانویه[۷].فیبر عصبی این گروه، نوع II بوده که نسبت به نوع Ia دارای قطر و سرعت کمتری هستند.قطر متوسطی معادل 8 میکرون دارند. 
پایانه های اولیه در قسمت میانی هر دو نوع فیبر دوک عضلانی(فیبرهای با هسته های کیسه ای و زنجیری) دیده می شوند و چون به شکل حلقوی مارپیچی[۸] هستند به این نام خوانده می شوند.پایانه های ثانویه بیشتر فیبرهای دوک عضلانی نوع کیسه ای دو(Bag2) و گروه با هسته های زنجیری را عصب دهی می کنند و محل پایانه های ثانویه نسبت به پایانه های اولیه عمدتا در یک طرف و گاهی در دوطرف آنها است(یعنی بیشتر یک فیبر حسی عصبی ولی گاهی دو فیبر عصبی وجود دارد).پایانه های ثانویه همانند نوع اولیه به دور فیبر داخل دوکی می پیچند ولی چون گاهی به شکل گل افشان[۹] هستند به این نام نیز خوانده می شوند.



عصب دهی حرکتی در دوک عضلانی

عضلات اسکلتی از طریق دو دسته نورون حرکتی عصب دهی می شوند که عبارتنداز:

نورون های حرکتی آلفا.این نورون ها به فیبرهای خارج دوکی یا اکسترافیوزال عصب رسانی می کنند. 
نورون های حرکتی گاما.این نورون ها فیبرهای داخل دوکی یا اینترافیوزال را عصب دهی می کنند که خود شامل دو نوع نورون حرکتی گاما هستند:

۱-نورون حرکتی گامای دینامیک(Dynamic gamma motor neuron).فیبرهای داخل دوکی نوع کیسه ای یک(Bag1)،توسط این نورون ها عصب دهی می شوند و درنتیجه منجر به تحریک پایانه های اولیه دارای فیبرهای حسی Ia می گردند.

2-نورون حرکتی گامای استاتیک(Static gamma motor neuron).فیبرهای داخل دوکی نوع کیسه ای دو(Bag2) و زنجیری(Chain)،بیشتر ازطریق گامای استاتیک عصب رسانی می شوند که تحریک پایانه های ثانویه دوک عضلانی را به همراه دارد و درنتیجه فیبرهای حسی گروه II تحریک می شوند.



نقش دوک عضلانی در کنترل حرکت

عوامل مختلفی در کنترل حرکتی مشارکت می کنند.گیرنده های دوک عضلانی یکی از عواملی هستند که در فرآیند کنترل حرکت نقش دارند.این گیرنده ها همانند اندام های وتری گلژی به صورت ناخودآگاه در امر کنترل عضلات اسکلتی دخالت می کنند.پیام های حاصل از این گیرنده ها به عنوان گیرنده های عضلانی به نخاع، مخچه،قشر مغز و سایر قسمت های دستگاه عصبی جهت کنترل حرکتی منتقل می شود.فیبرهای داخل دوک عضلانی در قسمت مرکزی که هسته ها قرار می گیرند،معمولا فاقد اجزای انقباضی اکتین و میوزین هستند.بخش انقباضی عموما در دو انتهای فیبرهای داخل دوکی وجود دارد.انقباض فیبرهای داخل دوکی از دو ناحیه انتهایی باعث کشیده شدن بخش مرکزی و درنتیجه تحریک پایانه های اولیه و ثانویه می گردد.

گیرنده های دوک عضلانی(پایانه های اولیه و ثانویه)به تغییر طول عضلانی و همچنین سرعت تغییرات طول عضله پاسخ می دهند.پیام های حاصله از طریق فیبرهای Ia و II به نخاع و بخش های دیگر دستگاه عصبی مرکزی(CNS) منتقل می گردد.پاسخ گیرنده های دوک عضلانی به دو صورت انجام می شود:

-پاسخ پویا یا فازیک[۱۰]. 
-پاسخ ثابت یا تونیک[۱۱].


گاما موتور نورون های دینامیک در تحریک پایانه های اولیه و درنتیجه فیبرهای قطور Ia نقش دارند،درحالیکه گاما موتور نورون های استاتیک باعث پاسخ پایانه های ثانویه و درنتیجه فیبرهای نوع II می گردند.در کشش های سریع دوک عضلانی،با تحریک بیشتر Ia به پاسخ فازیک می انجامد.پاسخ فازیک از طریق نورون حرکتی آلفا نسبت به پیام های سریع و تند Ia به عضله مربوطه جهت انقباض ایجاد می گردد.اما زمانیکه بدن وضعیت ثابتی داشته باشد،حساسیت و تحریک پایانه های ثانویه بیشتر بوده و پاسخ تونیک را به دنبال دارد.پایانه های ثانویه بوسیله گاما موتور نورون های استاتیک تحریک می شوند.


بازتاب یا انعکاس کششی(رفلکس کششی)


به پاسخ های فازیک و تونیک دوک عضلانی،بازتاب های کششی (Stretch reflex) یا میوتاتیک می گویند.پاسخ های فازیک و تونیک دوک عضلانی به ترتیب باعث رفلکس کششی پویا(دینامیک) و رفلکس کششی ثابت(استاتیک) می گردند.همچنین رفلکس زانو[۱۲] و کلونوس[۱۳] که به علت کشش های ناحیه دوک عضلانی و تحریک گیرنده های آن ایجاد می شوند به عنوان یک رفلکس کششی محسوب می گردند.در بازتاب زانو که Knee jerk نامیده می شود،Ia به میزان بالایی تحریک می شود که باعث بالا آمدن ساق پا می گردد و درنتیجه یک رفلکس کششی پویا ایجاد می شود.رفلکس کششی باعث تحریک یک عضله و مهار عضله مقابل(از طریق یک نورون واسطه ای در نخاع) می گردد که به آن مهار متقابل(Reciprocal inhibition)می گویند.رفلکس کششی معکوس که از طریق اندام وتری گلژی و فیبرهای حسی Ib ایجاد می شود،چون برخلاف رفلکس کششی از انقباض همان عضله جلوگیری می کند تحت عنوان رفلکس کششی معکوس یاد می شود.به مهار عضله مربوطه در رفلکس کششی معکوس،مهار اتوژنیک(Autogenic inhibition) می گویند.در رفلکس کششی معکوس، برخلاف رفلکس زانو عضله مقابل تحریک می شود.


 پانویس

↑ Extrafusal muscle fibers 
↑ Intrafusal muscle fibers 
↑ Golgi tendon organ 
↑ Nuclear bag fibers 
↑ Nuclear chain fibers 
↑ Primary ending 
↑ Secondary ending 
↑ Annulospiral 
↑ Flowerspray 
↑ Phasic response 
↑ Tonic response 
↑ Knee jerk یا Patellar reflex 
↑ Clonus 

 منابع

-نراقى، محمد على؛ حاجى حسینى، داود. ترجمه نوروآناتومى W.C. Wongck. انتشارات جعفرى. 
-شادان، فرخ.ترجمه: فیزیولوژى پزشکى پرفسور آرتورگایتون. جلد دوم، انتشارات شرکت سهامى چهر.

 
-برزکار،ابراهیم.ساختار و عملکرد سیستم عصبی-عضلانی.چاپ اول.بهار 1385.شابک:8-7688-06-964 

-میناگر، علیرضا و وثوق آزاد، ژاک. ترجمه: نوروآناتومی پایه و کاربردی پرفسور فیتزجرالد.انتشارات دانش پژوه. 

-Williams & Warwick/ Gray's Anatomy; 1989. 
-Sheila Kitchen & Sarah Bazin.Clayton's Electrotherapy.TEN EDITION. 

پیوند به بیرون

http://barzkar2.blogfa.com/post-42.aspx 
http://barzkar2.blogfa.com/post-43.aspx 

 

موضوعات فیزیوتراپی شامل:

مقالات فیزیوتراپی 

مقالات استخوان شناسی

مقالات آناتومی اندام فوقانی

مقالات آناتومی اندام تحتانی

مقالات آناتومی ستون فقرات

مقالات حرکت شناسی (کینزیولوژی)

مقالات سیستم عضلانی-اسکلتی، بیماری ها و اختلالات مربوطه

مقالات شکستگی استخوانها و جراحی های ارتوپدی

مقالات روماتولوژی (شامل اصطلاحات،اختلالات و بیماریهای روماتیسمی و روماتیسم خارج مفصلی)

مقاله های دستگاه عصبی مرکزی و محیطی (cns & pns)

مقالات سیستم عصبی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقالات سیستم تنفسی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقاله های سیستم حسی، درد و موضوعات آن

مقالات سیستم عروقی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مروری بر آناتومی سیستم عصبی، عضلانی و اسکلتی ازطریق تصاویر 

اخبار کنگره ها و سمینارهای فیزیوتراپی 

مهمترین اخبار دکترای حرفه ای فیزیوتراپی

مطالب و موضوعات متفرقه (مقالاتی درباره فشار خون، دیابت، بیوفیزیک، رادیولوژی،فیزیولوژی و تست خون، برخی از بیماری ها و...)

مقالات ورزش و تغذیه (شامل موضوعات تحرک و فعالیت بدنی،تغذیه صحیح،چاقی،اضافه وزن،کنترل وزن و غیروه)

مقالات قلب و عروق (شامل مفاهیم، اختلالات و مقاله های آموزشی)

مقالات رادیولوژی